إِلى ذِكْرِ اللَّهِ « 1 » آنگاه كه نداى نماز جمعه در روز جمعه بلند مىشود ، واجب است كه همه بشتابيد به سوى نماز كه ذكرُ اللَّه است . اين آيه چه مىگويد ؟ آيا دستور نماز جمعه مىدهد يا دستورى در زمينهء نماز جمعه مىدهد ؟ اگر دستور نماز جمعه بدهد معنايش اين است كه اصلًا خود آيه گويى اين‌طور مىگويد : اى مردم ! در روز جمعه نماز جمعه اقامه كنيد . اگر در مقام بيان دستور نماز جمعه باشد ، به اصطلاح فقها مىشود يك مطلق . اگر قيدى براى ما ثابت بشود [ آن را مىگيريم . ] تا ثابت نشده ، ما نبايد قيدى بگيريم ، مىگوييم قرآن به‌طور مطلق گفته كه در روز جمعه بايد شما نماز جمعه بخوانيد ، ديگر شرط نكرده كه مثلًا امامتان چه كسى باشد ، آيا خليفهء به حق باشد يا خليفهء بباطل ، عادل باشد يا عادل نباشد . گفته به‌طور كلى نماز جمعه بخوانيد . و يك وقت مىگويد وقتى كه نماز جمعه‌اى به پا مىشود ، كه فرض بر اين است كه نماز جمعهء صحيحى به پا شده ، به عبارت ديگر آن وقتى كه نماز جمعه اقامه مىشود كه مسلّم فرض بر يك نماز جمعهء صحيح است ، ديگر در مغازه هايتان معطّل نشويد فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ اگر مىخواهيد چيزى بخريد يا فروشنده هستيد نايستيد ، همهء كارها را رها كنيد و بشتابيد به نماز جمعه . آنوقت آيه در مقام دستور به نماز جمعه نيست ، در مقام بيان دستورى در زمينهء نماز جمعه است . در اين صورت اين آيه ديگر اطلاق ندارد كه بگويد در روز جمعه بايد نماز جمعه خواند ، و ما بايد آيه را به اطلاق آن در نظر بگيريم ، بگوييم در مقام بيان اينكه نماز جمعه بايد خواند ، كِى بايد خواند كِى نبايد خواند ؛ اين‌طور نيست ، بلكه فرض آيه اين است كه يك نماز جمعهء صحيح به پا شده ، مىگويد وقتى كه نماز جمعه‌اى به پا شده است ، اى مردم ديگر شما آنجا معطّل كارهاى زندگى نشويد ، فوراً بشتابيد . و اين دومى درست است . در اين آيه هم يك وقت ما مىگوييم آيه دستور جهاد است . در اين صورت معنايش اين است كه بعد از اينكه بيان حال كافران را كرد : الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ ، و بعد احوال اهل ايمان را ذكر كرد كه كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ و دليلش را هم ذكر كرد كه ذلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَ أَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ يك دفعه دستور جهاد مىدهد ، مىگويد بنابراين هرجا كه كافران را گير آورديد و گرفتيد ( اين كافرانى كه گفتيم ، يا مثل اينها ) بايد با آنها بجنگيد . و يك وقت مىگوييم كه آيه دستورى مىدهد در آنجا كه جنگى وجود دارد . مفروض اين است كه جنگى بين اهل ايمان و اهل كفر وجود دارد كه بايد هم باشد ؛ در اين زمينه دارد دستور مىدهد . حالا كدام يك از اين دوتاست ؟ لِقاء در زبان عربى يك معنى عام دارد و آن ملاقات كردن است . هر دو نفرى كه در كوچه هم

--> ( 1 ) جمعه / 9 .